Bilete frå dagen i dag: Voss, Hanguren og Finnesdemmo.
Voss frå Hanguren
Finnesdemmo
Dette skal vera innhogd, vanskeleg å tyda no i dag: 2-8-1803 E(irik) N(ils) s(on) F(inne, (1746_1822). Sjå Vossebygdene 1910.
Her skal me sjå m.a. bumerke som var brukt av (ikkje lett å tyda no i dag) : Odd Brekku 1713 _ 49 og Odd Torgeirson Brekku 1752~(Sjå L. Kindem: Gardsoga band 1)
Her kjem eit kort samandrag frå Gamalt frå Voss 1982 av Eirik K. Finne
Dokumentet fortel historia om Finnesdemmo og den gamle kvernvegen ved Storagroæ på Voss, og om korleis vasskrafta vart utnytta til kverndrift.
På 1700-talet vart kverner stadig meir vanlege på gardane på Voss. Forfattaren meiner at Finnesdemmo truleg vart bygd på 1700-talet, kanskje i samband med at bøndene i denne perioden i større grad vart sjølveigande. Demma gjorde det mogleg å samle vatn slik at kvernene kunne nyttast også i periodar då vassføringa i Storagroæ var låg.
Storagroæ hadde elles god vassføring under vår- og haustflaum, men kunne vere liten eller nesten tørr om sommaren. Ved å sleppe vatnet frå Finnesdemmo kunne ein då få nok kraft til å male korn og produsere malt. Forfattaren skildrar korleis kvernene kunne gå både dag og natt når demma vart sleppt.
Det var fleire kverner i området. Mot slutten av 1700-talet skal det ha vore 10–15 kvernhus i området rundt Seim, i tillegg til kverner som høyrde til mellom anna Mølster, Brekku og Finne. Kapellansgarden hadde i 1771 halvparten av ei kvern på Finne.
Ein viktig del av historia er samarbeidet mellom dei som eigde rettane til demma. Ei tinglyst avtale frå 1850 viser svært detaljerte reglar for vedlikehald og bruk. Medeigarane skulle skaffe tømmer og sørgje for reparasjonar. Ein oppsynsmann skulle kontrollere demma, og han skulle varsle dei andre når demma måtte opnast. Demma skulle vere stengd når ingen hadde behov for å male.
Det vart også lagt stor vekt på at ingen måtte leie bort så mykje vatn frå elva at det skadde kverndrifta. Brot på reglane kunne føre til bot på éin spesiedaler. Oppsynet gjekk på omgang mellom medeigarane, med skifte kvart år.
Dokumentet omtalar også Mølsters gamle Qværnevei, ein gammal gang- og køyreveg som vart brukt til å frakte korn til kvernene og mjøl tilbake. Vegen var enkel og lite eigna for transport, og mykje av han forsvann då den nye vegen vart bygd med store gravemaskiner.
Etter kvart forsvann kverndrifta. Den siste kverna i området stod fram til andre verdskrigen, og kvernsteinane frå henne vart seinare flytta til Mølster. Restane etter dei gamle kvernene og kvernvegen er i dag i stor grad borte.
Det viktigaste poenget
Forfattaren ser på Finnesdemmo som meir enn berre eit gammalt teknisk anlegg. Demma er eit minne om korleis folk på gardane samarbeidde om ein viktig ressurs – vatnet – i ei tid då kverna var heilt nødvendig for å få male korn.
Han avsluttar med håpet om at Finnesdemmo kan bli ståande som eit vitnemål om samarbeidet mellom bygdefolket i tidlegare, tronge og vanskelege tider.
Kort sagt: Dokumentet er både lokalhistorie og kulturhistorie. Det fortel om vasskraft, kverner, gardar, gamle ferdselsvegar, eigedomsrettar og samarbeid, med Finnesdemmo som det sentrale minnet frå denne perioden.
Haustfargar på Hanguren
Raugstad
Voss
Hasselnøtter
